Kwaliteit: op weg naar geluk (Tanja Ineke)

Hoe ziet de wereld er over 7 eeuwen uit? Misschien zoals Thea Beckman beschreven heeft in ‘De kinderen van moeder aarde’. Niet alleen mijn inspiratiebron, zie onderstaande tweet:

Tanja Ineke-tweet

Een betere wereld, daar gaan we geen 7 eeuwen op wachten. Kwaliteitsprofessionals kunnen nu al een bijdrage leveren aan de ontwikkeling naar een steeds betere wereld. Daarin wordt, als het aan mij ligt, kwaliteit een mondiale filosofie met geluk als norm.
De dialoog over ‘wat kwaliteit is’ moet verbonden worden aan wat mensen gelukkig maakt. Onderliggende waarden zijn dan duurzaamheid, verbinding, oprechte aandacht, delen (www.trendrede.nl).

Van Bruto Nationaal Product naar Bruto Nationaal Geluk!


Tanja InekeTanja Ineke (1961) studeerde managementwetenschappen. Ze werkt als directeur Bestuurszaken bij UWV en is naast de ondersteuning van de RvB verantwoordelijk voor de concernbrede vakgebieden communicatie, kwaliteit, integriteit en juridische zaken. Binnen UWV startte ze het programma maatschappelijk ondernemen. Vanuit de overtuiging dat we allemaal kunnen bijdragen aan een betere wereld, waarin duurzaamheid, geluk, respect en waardering voor verschillen haar kernwaarden zijn,  trekt Tanja dit programma al ruim 3 jaar met passie. Naast haar werk is Tanja maatschappelijk actief,  o.a. als voorzitter van COC Nederland en in de RvT van de NSGK. Tanja is getrouwd en heeft 2 (pleeg)dochters.

Kwaliteit: op weg naar geluk

Tanja Ineke-foto

Kern

We staan voor het einde van het informatietijdperk, een omslagpunt in de ontwikkeling van de maatschappij. Mensen zoeken naar nieuwe manieren van zingeving. Waarden als verbinding, delen, bijdragen, duurzaamheid winnen aan belang. En dat moet ook wel want anders is de aarde straks ‘opgebruikt’. Volgens mij is hierin een belangrijke rol weggelegd voor kwaliteit en is het tijd dat kwaliteit een volgende ontwikkelfase in gaat: kwaliteit als maatschappelijke filosofie met als norm ‘geluk’.

Inleiding

Zo zou het kunnen zijn.
“Zes eeuwen na de derde wereldoorlog. De aarde is door een kernoorlog gekanteld en bijna verwoest. Het ijs op het vroegere Groenland is gesmolten en het land heeft een heerlijk klimaat. De mensen leven in harmonie met de natuur. Het land wordt door vrouwen geregeerd, zonder leger, zonder wapens.
[…]
’En daar mag ook niet op gejaagd worden?’
‘Natuurlijk niet. Zieke en zwakke dieren worden gedood door wolven en beren. Dieren die een natuurlijke dood sterven worden opgeruimd door de aaseters, de raven, de bergratten, de wilde honden. In de wouden van Thule houdt de wildstand zichzelf in evenwicht. En waar een enkele keer dat evenwicht verstoord dreigt te worden grijpen onze woudlopers in.’
‘De woudlopers verzamelen afgeworpen geweien, daarvan worden veel nuttige zaken gemaakt. Oudere rendieren worden soms geslacht voor hun vlees en vooral voor hun huid, net als de herten en muskusossen. Maar nooit voor ze tien jaar oud zijn. En waarom we wilde hertensoorten invoeren zonder er later jacht op te maken? Omdat ze goed zijn voor het bos, voor de bergweiden, voor het natuurlijk evenwicht.’”

Deze teksten komen uit één van mijn favoriete jeugdboeken: De kinderen van moeder aarde van Thea Beckman. Het beschrijft een wereld waarin alles wat leeft in harmonie is met elkaar. Liefde, zorg voor de wereld, geluk, evenwicht. Tot de Badeners arriveren en macht en hebzucht introduceren en de balans in Thule verstoren. Bij zoeken naar deze passages is voor mij weer glashelder waarom het boek me destijds zo aansprak: waarden die ik belangrijk vind, zijn in het boek als positief, nastrevenswaardig geduid (Thule) en worden geassocieerd met geluk, kwaliteit van leven.

Ontwikkeling van kwaliteit

Ruim 15 jaar geleden ging ik in het werkveld Kwaliteit werken. Kwaliteit bleek veel betekenissen te kunnen hebben en veel gedaanten te kunnen aannemen. Ik ging op zoek naar de betekenis van kwaliteit voor mijn organisatie UWV. De definitie die mij toen inspireerde, was die van Joseph Juran: “Kwaliteit is Fitness for use”.

Bij de introductie van de kwaliteitsnorm ISO 9001 was een van de veel geuite kritiekpunten dat je met een ISO 9001 gecertificeerde bedrijfsvoering betonnen zwemvesten kon maken. Met deze definitie in de hand weerlegde ik dat: niemand wil immers een betonnen zwemvest kopen! Centraal begrip in de definitie is behoeftebevrediging. Omdat de behoeften van mensen in de loop der tijd steeds veranderen, past de ‘lading’ van kwaliteit zich altijd aan aan de cultuur, de omstandigheden, de beschikbaarheid van middelen, de heersende tijdgeest. Voor mijn dochter van 15 is geen sprake van kwaliteit van leven als je geen BlackBerry hebt. Toen ik 15 was, bestond er geen mobiele telefonie!

Kijkend naar kwaliteit als borgingsmechanisme in de bedrijfsvoering zie ik de volgende ontwikkeling:
Vakmanschap tot bedrijfsfilosofie

De ‘hoogste trede op de kwaliteitstrap’ is kwaliteitszorg als bedrijfsfilosofie; kwaliteitszorg is dan integraal overgenomen in de visie van het bedrijf en bij alle beslissingen wordt rekening gehouden met de wensen van klanten en leveranciers en de mogelijkheden van de organisatie. Kwaliteitssystemen borgen de verbeteringen die binnen de organisatie worden doorgevoerd en mensen worden voortdurend doordrongen van de noodzaak om kwaliteit te leveren. Kwaliteit wordt ervaren als iets normaals, iets dat erbij hoort. Ik stapte tijdens de ontwikkelfase ‘procesbeheersing’ in het werkveld en heb kwaliteitszorg in UWV langs bovenstaande ontwikkellijn ingevoerd.

Is kwaliteit dan nu af? De wereld verandert continu dus ook de betekenis van kwaliteit. Ik wil de volgende stap in de ontwikkeling definiëren!

Maatschappelijke ontwikkelingen

Voor de duiding van maatschappelijk ontwikkelingen gebruik ik de theorie van Kondratieff, die door veel economen wordt aangehangen. Basisveronderstelling is dat de ontwikkeling van de economie in golven verloopt, met perioden van hoge en van tragere groei. Het is een theorie van innovatie: de oorsprong van de golven berust op de opeenhoping van basisinnovaties die technologische revoluties veroorzaken, die op hun beurt leidende industriële en economische sectoren creëren.

Volgens deze theorie zitten we middenin een omslagpunt, het einde van het informatietijdperk. Ik zie hier ook tekenen van. En naar mijn mening móét er een omslagpunt aanbreken. Een paar voorbeelden. In een aantal sectoren – zorg, woningmarkt, banken – is er al lang sprake van grote crisis. We vertrouwen nergens meer op: het aantal in één jaar aangenomen regels en controleprotocollen groeide in 2011 met 20%. Nederland staat op de negende plaats van landen die met hun levensstijl de aarde uitwonen. Als iedereen in de wereld net zoveel zou consumeren als de gemiddelde Nederlander in 2008, zou er drieënhalve aarde nodig zijn om dit mogelijk te maken. De kwaliteit van leven moet beter. De kans én hoogste tijd voor het vakgebied kwaliteit om daar een bijdrage aan te leveren.

In 2009 schreef Sander Tideman, oprichter van de Global Leaders Academy, een analyse van het falen van het huidige economische systeem in zijn boek Mind over matter (Tideman, 2009). Een paar citaten: “Het beeld van de rationele zelfzuchtige homo economicus die opereert in een markt die in naar evenwicht neigen als vanzelf het publiek belang dient, houdt geen stand meer. Het nieuwe beeld is dat van een in beginsel sociaal georiënteerd, door emoties en een gevoel van rechtvaardigheid gedreven, mens die door middel van relaties en wederkerigheid en vertrouwen mede vorm geeft aan een markt die in permanente staat van disbalans verkeert. […] Het nieuwe economische model is niet gericht op het maximaleren van winst of op abstracte cijfers zoals BNP, maar op de kwaliteit van ons leven in samenhang met alles dat leeft.”

Maar wat is dan kwaliteit van leven? Is of was dat niet het maximaliseren van winst, voor je zelf, voor je bedrijf? Willen we dat nu anders definiëren? En hoe dan?

Recent verscheen de derde Trendrede, gemaakt door twaalf Nederlandse trendwatchers (www.trendrede.nl). Ik noem een paar ontwikkelingen uit de trendrede 2013 die ik voor de ontwikkeling van kwaliteit relevant vind:

  • Zoeken naar alternatieve organisatievormen (ZZP‘ers, beehivers).
  • Zelforganisatie (coöperatieve bank, crowdfunding).
  • Gelegenheids-wij (Occupy, roze stembusakkoord).
  • Van groot naar klein en betekenisvol (buurtzorg, thuiskoken).
  • Van bezit naar gebruik (spotify, greenwheels).
  • Van lineair naar circulair denken (cradle to cradle, taste of waste).

De waarden die onder deze ontwikkelingen liggen zijn onder andere duurzaamheid, transparantie, participatie, verbinding, delen, bijdragen en oprechte aandacht.

Kwaliteit naar een volgende ontwikkelfase

Er is een land waar ze de uitdaging al in 1972 zijn aangegaan: Buthan heeft toen als reactie op de kritiek op de slechte economie van het land de maatstaf Bruto Nationaal Product (BNP) vervangen door een andere maatstaf, gebaseerd op de pijlers: bevordering van billijke en duurzame sociaal-economische ontwikkeling, behoud en bevordering van culturele waarden en het natuurlijke milieu, en goed bestuur van ondernemingen. Ze noemen het Bruto Nationaal Geluk (BNG).

Geluk is in principe een individuele subjectieve ervaring. Een bepaalde levensomstandigheid kan je op dit moment gelukkig maken, terwijl je over een aantal jaren ongelukkig bent in dezelfde levensomstandigheden (ruim 30.000 echtscheidingen in 2011). Ik geloof erin dat kwaliteit de brug kan slaan tussen de subjectieve ervaring van geluk naar iets dat universeel, tastbaar en meetbaar is. Dit biedt een handvat voor de volgende ontwikkelfase van kwaliteit. Vroeger bepaalde de vakman wat kwaliteit was en vervolgens bepaalde de klant het, fitness for use. Nu de haalbaarheid van het huidige economische stelsel zijn einde lijkt te naderen, voldoet deze benadering niet meer. Kwaliteitsprofessionals moeten zorgen voor modellen die een nieuw economisch systeem borgen, beheersbaar en meetbaar maken. Modellen met ethische normen, met mondiale toepasbaarheid, met aandacht voor de balans tussen concurrentie en ethiek, tussen efficiency en weerbaarheid.

Mijn pleidooi is dat we doorontwikkelen naar de fase van kwaliteit als mondiale filosofie, met geluk als norm. Geen betonnen zwemvesten meer maar ook geen perfect functionerende administratie van een misdaadorganisatie! Voer de dialoog over wat kwaliteit is, verbind dat aan wat mensen gelukkig maakt, aan waarden als duurzaamheid, participatie, verbinding, delen, oprechte aandacht. Formuleer op basis daarvan normen en gebruik die als basis voor kwaliteitsmodellen, -methoden, -technieken. Te denken valt aan normen voor de mate van participatie van mensen met een arbeidshandicap, de bijdrage van bedrijven aan de ontwikkeling van de buurt waarin ze zijn gevestigd, normen voor hergebruik van producten. Dan gaat kwaliteit een volgende ontwikkelfase in: kwaliteit als maatschappelijke filosofie met als norm ‘geluk’.

 

Referenties

Tideman, Sander G. (2009). Mind over matter – economie met een hart. Amsterdam: Business Contact.

Thea Beckman (1985). Kinderen van Moeder Aarde. Rotterdam: Lemniscaat.

Trendrede 2013, www.trendrede.nl.

Geef een reactie